सन्ताेष प्रसाद तिवारी /काठमाडौं । काठमाडौंको भीडभाड, धुवाँ र कोलाहलबीच एउटा मानिस बस्थ्यो—नाम कसैले ठ्याक्कै जान्दैनथ्यो। कसैले उसलाई “छायाँ मान्छे” भन्थे, कसैले “अँध्यारो यात्री”। तर उसले आफूलाई कहिल्यै नामले चिनाएन। ऊ भन्थ्यो-“नाम होइन, संघर्ष नै मेरो पहिचान हो।”उसको जीवन साधारण थिएन। ९ वर्षको उमेरदेखि नै उसले बोकेको थियो दुई थरी भार-एउटा काँधमा दाउरा, अर्को काँधमा जिन्दगी। स्कुलबाट फर्कँदा उसले पढाइ मात्र होइन, भोक, पीडा र जिम्मेवारी पनि बोकेर ल्याउँथ्यो।
तर यो त केवल सुरुवात मात्र थियो…
समय बित्दै गयो, ऊ देशका कुना-कुनामा पुग्यो। कहिले होटलको भान्सामा पसिना बगायो, कहिले सडकमा ठेला धकेल्यो, कहिले रातभर पत्रिका छाप्दै बिहान उज्यालो देख्यो। कहिले ऊ अस्पतालमा बिरामीको छेउमा उभिएको थियो, त कहिले मृत शरीरलाई घाटसम्म पुर्याउँदै जीवनको निस्सारता देखिरहेको थियो।
तर एउटा कुरा सधैं उस्तै रह्यो- ऊ कहिल्यै झुकेन।
एक दिन, काठमाडौंमा अनौठो घटना हुन थाल्यो।
रात पर्दा शहरका केही भागहरूमा अचम्मका छायाँहरू देखिन थाले। ती छायाँहरू मानिसजस्ता देखिन्थे, तर उनीहरूका आँखा थिएनन् खाली अँध्यारो। जसले ती छायाँहरू देख्थ्यो, भोलिपल्ट उसले आफ्नो अतीतका सबै झुट, पाप र धोका सपनामा देख्थ्यो… र केही दिनमै हराउँथ्यो।
मानिसहरू डराउन थाले। सरकार मौन रह्यो। मिडियाले यसलाई “मानसिक भ्रम” भन्यो। तर सत्य त्योभन्दा धेरै गहिरो थियो।
किनभने ती छायाँहरू संयोग थिएनन्।
ती छायाँहरू उसैका थिए।
त्यो मानिस, जसले जीवनभर अन्याय, धोका र पाखण्ड देख्यो-उसले एकदिन एउटा रहस्य पत्ता लगायो।
कहिल्यै नदेखिने एउटा शक्ति, जसलाई उसले “अन्तिम न्याय” भन्यो।
यो शक्ति कुनै अदालत होइन, कुनै देवता पनि होइन-यो त मान्छेकै कर्मबाट जन्मिने ऊर्जा थियो। जब समाज अत्यधिक अन्याय, भ्रष्टाचार र विश्वासघातले भरिन्छ, तब त्यो ऊर्जा रूपान्तरित भएर “छायाँ” बन्छ।
र ती छायाँहरूले एक-एक गरी सत्य उजागर गर्न थाल्छन्।
तर सबैभन्दा डरलाग्दो कुरा के थियो भने-
ती छायाँहरू कसैलाई मार्दैनथे…
उनीहरू केवल सत्य देखाउँथे।
र सत्य सहन नसक्नेहरू आफैं हराउँथे।
एक रात, एक पत्रकारले ती छायाँहरूको खोजी गर्दै पुरानो गल्लीमा प्रवेश गर्यो। त्यहाँ उसले पहिलोपटक त्यो मानिसलाई देख्यो।
“तिमी को हौ?” पत्रकारले सोध्यो।
उसले हल्का मुस्कुरायो-
“म? म त तिम्रो नै छायाँ हुँ… जुन तिमीले वर्षौंदेखि बेवास्ता गर्दै आएका छौ।”
“यी सबै घटना तिमीले गरिरहेका छौ?”
“होइन,” उसले भन्यो, “म त केवल ढोका खोल्ने मान्छे हुँ। भित्र के छ, त्यो तिमीहरू आफैंले बनाएको हो।”
पत्रकार काँप्न थाल्यो।
“त्यसो भए… अब के हुन्छ?”
उसले आकाशतिर हेर्दै भन्यो-
“अब संसार तयार हुनुपर्छ… किनभने छायाँहरू काठमाडौंमा मात्र सीमित रहने छैनन्।”
त्यसको केही दिनपछि-
उही छायाँहरू भारत, अमेरिका, युरोप, अफ्रिका-सबैतिर देखिन थाले।
राजनीतिज्ञ, व्यापारी, ठग, धोकेबाज-एक-एक गरी उनीहरूको सत्य सार्वजनिक हुन थाल्यो। संसारभरि अराजकता मच्चियो, तर सँगै एउटा नयाँ चेतना पनि जन्मियो।
मानिसहरूले पहिलोपटक आफ्नो आत्मा हेर्न थाले।
तर अन्तिम रहस्य अझै बाँकी थियो…
त्यो मानिस अचानक गायब भयो।
उसको कोठामा केवल एउटा कागज भेटियो, जसमा लेखिएको थियो—
“म कहिल्यै थिएन।
म त तिमीहरू भित्रै थिएँ।
जब तिमी सत्यसँग भाग्न छोड्छौ-
म हराउँछु।”
आज पनि, काठमाडौंका केही पुराना गल्लीहरूमा रात परेपछि हल्का छायाँ हिँडेको देखिन्छ।
मानिसहरू भन्छन्-
“छायाँ फेरि फर्किएको छ।”
तर केहीले भने चुपचाप बुझिसकेका छन्-
छायाँ बाहिर होइन, भित्र जन्मिन्छ।
र जब समाज अँध्यारोले भरिन्छ…
त्यसको उपचार पनि अँध्यारोबाटै सुरु हुन्छ।
The end
