सन्तोष प्रसाद तिवारी,
२०८२ कात्तिक २४, शंखरापुर–४, काठमाडौं।
काठमाडौं जिल्लाको उत्तरपूर्वी भागमा अवस्थित ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सुन्दरता बोकेको शंखरापुर नगरपालिका नेपालको एउटा सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो। यो नगर केवल काठमाडौं उपत्यकाको प्राचीन सभ्यता र परम्पराको वाहक मात्र होइन, भविष्यमा आधुनिक र आत्मनिर्भर शहर बन्ने विशाल क्षमताको पनि धनी छ।
१. ऐतिहासिक र सांस्कृतिक धरोहर
शंखरापुर क्षेत्र नेपालकै प्राचीन शहरहरूमध्ये एक हो, जहाँ पुराना नेवार बस्ती, परम्परागत घर, गुठी प्रणाली, जात्रा, नाचगान र धार्मिक मठमन्दिरहरूको गहिरो जरो पाइन्छ।
स्वस्थानी मन्दिर,बज्रयाेगि माईकाे मन्दिर, विहार,गुम्बा,चैत्य, दबलि, सतल,काष्ठ कलाका आकर्षक आकृति ,ढुँगेधारा,ईनार,राजकुलाे, शिलालेख,पुरानो दरबार ,जस्ता एतिहासिक महत्व बाेकेका सम्पदा, मन्दिर र तीर्थस्थलहरूलाई संरक्षण र प्रचार गरेर धार्मिक पर्यटनको केन्द्र बनाउन सकिन्छ। स्थानीय नेवार, तामाङ, ब्राह्मण–क्षेत्री, गुरुङ, मगर लगायतका समुदायहरूको भाषा, भेषभूषा र खानपानलाई राष्ट्रिय पहिचानमा जोड्ने अवसर छ।
२. भौगोलिक सुन्दरता र प्राकृतिक स्रोत
शंखरापुरको भौगोलिक स्वरूप विविध र आकर्षक छ–पहाड, वनजंगल, नदी- खोला र हरियो फाँटहरूको संगम यस नगरको पहिचान हो।
नगरको उत्तर भागबाट देखिने लाङटाङ, गणेश र गोसाइँकुण्ड हिमालहरूले यस क्षेत्रलाई पर्यटकीय दृष्टिले अत्यन्त आकर्षक बनाउँछ।
शालिनदी,लगाएत अन्य खाेला खाेल्छा र सिमसार भएको क्षेत्रकाे जलस्रोतहरूबाट सूक्ष्म जलविद्युत, मत्स्यपालन, रेखीय पार्क र जलपर्यटन विकास गर्न सकिन्छ।
हरियाली वनजंगलबाट औषधीय जडीबुटी, मौरी पालन र जैविक कृषिमा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ।
३. कृषि, उद्योग र रोजगारी
शंखरापुरका समथर फाँटहरू तरकारी, फलफूल, अन्न, फूल खेतीका लागि अत्यन्त उपयुक्त छन्।
जैविक कृषि केन्द्र र सहकारी प्रणाली स्थापना गरी उत्पादकलाई बजारसँग जोड्न सकिन्छ।
कृषि प्रसंस्करण उद्योग, हातकरघा र हस्तकला उद्योग, र घरेलु उद्योगलाई प्रोत्साहन दिएर स्थानीय युवालाई आत्मनिर्भर बनाउने सकिन्छ।
शिक्षा, पर्यटन, कृषि र ऊर्जा क्षेत्रका प्राविधिक तालिमहरू मार्फत स्थानीय युवामा सीप विकास गर्न सकिन्छ।
४. पर्यटन र अन्तरदेशीय सम्बन्ध
शंखरापुरको उत्तरतर्फ चीनको सीमा क्षेत्र सिन्धुपाल्चोक हुँदै नजिक छ।
चीनसँगको व्यापारिक र सांस्कृतिक सम्पर्कलाई बढाएर ‘साँस्कृतिक व्यापारिक गल्ली’को विकास गर्न सकिन्छ।
भक्तपुर, काभ्रे, नुवाकोट र सिन्धुपाल्चोकसँगको नजिक सम्बन्धले क्षेत्रीय सहकार्य र साझा बजारको सम्भावना खोल्छ।
पदयात्रा, होमस्टे, एग्रो-टुरिजम, धार्मिक यात्रा र साईकलिङ मार्ग निर्माण गरेर आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित गर्न सकिन्छ।९
५. आधुनिक शहर र पूर्वाधार विकास
शंखरापुरलाई आधुनिक शहरका रूपमा विकास गर्नका लागि निम्न कुरामा ध्यान दिन जरुरी छः
गुणस्तरीय सडक, बिजुली, खानेपानी, स्वास्थ्य, शिक्षा र इन्टरनेट पहुँच।
हरित शहर योजना – हरेक बस्तीमा हरियाली, फोहोर व्यवस्थापन र नवीकरणीय ऊर्जा प्रयोग।
स्मार्ट सिटी प्रविधि – डिजिटल सेवा, अनलाइन प्रशासन, र सीपमूलक शिक्षा।
नगर स्तरीय रोजगारी केन्द्र – युवाहरूलाई आफ्नो क्षेत्रमा काम गर्न प्रेरित गर्ने नीतिगत सहयोग।
६. सबै स्थानीयलाई समृद्ध बनाउने उपाय
सहकारी अर्थतन्त्र – कृषि, उद्योग, पर्यटन र साना व्यवसायमा साझेदारी।
शिक्षा र सीप प्रशिक्षण केन्द्र – स्थानीय जनशक्तिलाई उद्यमी बनाउने।
स्थानीय उत्पादनको ब्रान्डिङ – “Made in Shankharapur” नाममा बजार विस्तार।
साझा लगानी कोष – प्रत्येक वडा स्तरमा नागरिक लगानीबाट विकास परियोजना।
समावेशी शासन र पारदर्शिता – विकास योजनामा सबै समुदायको सहभागिता।
निष्कर्ष:
शंखरापुर नगरपालिका इतिहास, संस्कृति, प्रकृति र मानव-स्रोतको संगम हो। यहाँको हरेक पहाड, फाँट र खोला भित्र समृद्धिको बीउ छ। स्थानीय एकता, सुशासन, सीप र सृजनशील सोचमार्फत यो नगरलाई सम्पन्न, आत्मनिर्भर र सुखी नागरिक भएको नमूना शहरमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।
